MAKEDONSKATA PESNA NE E TUGJA SOPSTVENOST: MILE BARBAROVSKI GO PRIFATI IZVINUVANJETO NA GJORGJE DAVID, NO MAKEDONSKATA JAVNOST BARA JAVNO IZVINUVANJE

Slučajot so pesnata „Dali čekaš stara majčice“, izvedena od makedonskata natprevaruvačka na “Zvezdite na Grand”, otvori mnogu poseriozno prašanje od edna pogrešna izjava vo televizisko šou, a toa e prašanjeto koj gi štiti makedonskite muzički avtori koga nivnite dela se izveduvaat, prepejuvaat i pretstavuvaat kako tuǵi niz regionot?

Izjavata na Gjorgje David vo muzičkoto šou „Zvezdite na Grand“, vo koja pesnata „Dali čekaš stara majčice“, ispeana od nezaboravniot Goce Arnaudov, beše pretstavena kako obrabotka od stara bugarska pesna, predizvika ostri reakcii vo makedonskata javnost.

Zad ovaa kompozicija stojat makedonskite avtori Mile i Gjorgje Barbarovski, ( kako avtori na muzikata I tekstot) iŽivoin Glišiќ, kako avtor na aranžmanot.

Pesnata e izvedena na Folk-fest „Valandovo“ vo 1994 godina. No, zad reakciite ne stoi samo revoltot poradi edna netočna konstatacija. Stoi i prašanjeto dali makedonskata muzika dovolno se počituva i zaštituva nadvor od granicite na državata.

Vo telefonskiot razgovor so avtorot na muzikata, Mile Barbarovski, dobivme potvrda deka toj, vo svojot prepoznatliv razumen i dostoinstven stil, go prifatil javnoto izvinuvanje naGjorgje David.

Toa e stav na avtor koj znae što sozdal i zad čie delo stoi negovoto ime. Barbarovski go prifatil izvinuvanjeto, no reakciite vo makedonskata javnost pokažuvaat deka prašanjeto ne e zatvoreno za site.

Del od publikata smeta deka izvinuvanjeto ne treba da ostane samo na socijalnite mreži. Ako spornata izjava bila dadena vo emisija što ja sledat milioni gledači niz regionot i poširoko, togaš i ispravkata treba da stigne do istiot toj auditorium.

Ottuka, baranjeto e jasno: Gjorgje David da ja ispravi svojata izjava i javno da im se izvini na makedonskite avtori i na makedonskata javnost vo samata emisija „Zvezdite na Grand“. Zašto, koga netočnata informacija se emituva pred milionska publika, izvinuvanjeto objaveno na ličen profil ne mora da stigne do site što ja slušnale prvičnata izjava.

Slučajot povtorno go otvori prašanjeto za zaštitata na makedonskoto muzičko tvoreštvo vo regionot.

Avtorskite dela ne poznavaat granici, no nivnata zaštita mora da bide organizirana, funkcionalna i efikasna.

Koga makedonska pesna ḱe bide prepeana na drug jazik, toa samo po sebe ne znači deka stanuva zbor za povreda na avtorskite prava. Problemot nastanuva koga ne se počituvaat pravata na avtorite, koga ne se naveduva vistinskoto avtorstvo, koga koristenjeto ne e soodvetno regulirano ili koga tugjo delo se pretstavuva kako sopstveno.

Tokmu zatoa, potrebni se jasni mehanizmi za evidencija na delata, proverka na avtorstvoto, reguliranje na koristenjeto i ostvaruvanje na pravata na makedonskite avtori i nadvor od državata.

Vo ovoj kontekst se nametnuva i prašanjeto za institucionalnata sorabotka megju makedonskiot ZAMP i soodvetnata bugarska organizacija za kolektivno upravuvanje so avtorskite prava. Potrebno e javno da se razjasni kakvi dogovori i mehanizmi za sorabotka postojat, kako se evidentiraat makedonskite dela što se koristat vo Bugarija i na koj način avtorite gi ostvaruvaat svoite prava.

ZAMP ima uloga vo kolektivnoto upravuvanje so avtorskite muzički prava, vklučitelno i vo ostvaruvanjeto na pravata na domašnite avtori čii dela se koristat vo stranstvo preku soodvetni dogovori so stranski organizacii.

Zatoa, namesto problemot da se svede na megjusebni obvinuvanja, potrebni se konkretni odgovori: kakva e sostojbata so bilateralnata sorabotka, dali postojnite mehanizmi funkcioniraat efikasno i što treba da se napravi za makedonskite avtori da bidat zaštiteni.

 „LIHNIDA“ – UŠTE EDNO IME ŠTO JA OTVORA ISTATA TEMA

Vo razgovorite za makedonskata muzika i nejzinoto pretstavuvanje nadvor od zemjata, se spomenuva i pesnata „Lihnida“, povrzana so tvoreštvoto na Efto Pupinovski.

I ovoj primer zaslužuva seriozna proverka na avtorskite krediti, izvedbite i načinot na koj pesnata se pretstavuva vo drugi muzički sredini.

Ako postojat prepevi ili verzii na drugi jazici, neophodno e da se utvrdi dali se navedeni originalnite avtori i dali se počituvani nivnite prava.

Zašto, ako edno makedonsko delo se prepoznava po melodijata, no imeto na negoviot avtor isčeznuva od prikaznata, togaš problemot ne e samo vo muzičkata interpretacija. Problemot e vo odnosot kon avtorot i negovoto tvoreštvo.

Ovoj slučaj treba da bide povod za poširoka institucionalna inicijativa, a ne samo tema za nekolkudnevni reakcii na socijalnite mreži.

Potrebno e Ministerstvoto za kultura, nadležnite institucii i ZAMP da otvorat seriozen razgovor za megjunarodnata zaštita na makedonskite muzički dela.

Toa podrazbira proverka na postojnite dogovori, podobra razmena na podatoci za avtorstvoto, sledenje na koristenjeto na pesnite vo stranstvo i poefikasno postapuvanje koga ḱe se utvrdat nepravilnosti.

Makedonskite avtori ne smeat da bidat ostaveni sami da reagiraat sekogaš koga nivnoto delo ḱe bide pogrešno pretstaveno.

Nivnite pesni se del od kulturniot identitet na zemjata, no tie se i konkretni avtorski dela so svoi tvorci i prava što mora da se počituvaat.

Zatoa, slučajot so Gjorgje David ne treba da se nabljuduva samo kako incidentna izjava vo edno muzičko šou.

Ovaa situacija treba da bide alarm za sistemot.

Izvinuvanjeto e čin na lična odgovornost.

Zaštitata na avtorskite prava, pak, e institucionalna obvrska.

A makedonskata muzika go zaslužuva i ednoto i drugoto.

Biba KRNČESKA